Hoe blijf je rustig als de spanning oploopt? En hoe zorg je dat cliënten zich veilig voelen, ook in lastige situaties? Bij Maeykehiem krijgen medewerkers weerbaarheidstrainingen om sterker en zelfverzekerder in hun werk te staan. Ze leren gedrag beter te begrijpen, spanningen eerder te signaleren en een veilige omgeving te creëren voor cliënten én zichzelf.
Begeleider Seline werkt op Langweer B. Hier wonen zeven cliënten met een intensieve zorgbehoefte. De cliënten hebben een verstandelijke beperking en autismespectrumstoornis. “Onze cliënten kunnen sterk reageren op onduidelijkheid of onverwachte situaties”, zegt Seline. “Als begeleider probeer je dan te kijken naar wat er achter dat gedrag zit. Vaak kunnen cliënten zelf niet uitleggen waarom ze boos of verdrietig zijn.” Om medewerkers om te leren gaan met complexe zorgvragen, biedt Maeykehiem verschillende scholingen aan, zoals de Triple-C-methodiek en weerbaarheidstrainingen.
Gedrag begrijpen
Seline volgde onlangs de vijfdaagse weerbaarheidstraining, die aangeboden wordt door trainers van zorgorganisatie De Zijlen. In haar loopbaan heeft ze op meerdere plekken gewerkt met cliënten met gedragsproblematiek en veel ervaring opgedaan met weerbaar handelen. Ze ziet dat de aanpak in de afgelopen twintig jaar duidelijk is veranderd. “Vroeger lag de nadruk vooral op fysieke beheersing”, vertelt Seline. “Nu kijken we veel meer naar de vraag achter het gedrag. Als je begrijpt wat er speelt, kun je beter aansluiten bij wat iemand nodig heeft en kun je spanningen vaak al vóór zijn.”
Spanning eerder herkennen
Spannende situaties of escalaties ontstaan zelden door één gebeurtenis. Meestal gaat er een periode van opgebouwde spanning aan vooraf. Tijdens de training leren medewerkers deze signalen eerder herkennen en samen te zorgen voor rust en voorspelbaarheid. Daarbij kijken zij niet alleen naar het gedrag van cliënten, maar ook naar zichzelf. Met verschillende oefeningen leren medewerkers hun eigen spanning te herkennen.
“Cliënten voelen het meteen als je gespannen bent”, legt Seline uit. “Kom je gehaast binnen of stap je rustig de groep op? Dat maakt écht verschil. Daarom is het belangrijk dat je je bewust bent van je houding, stemgebruik en lichaamstaal. Als jij rust en vertrouwen uitstraalt, helpt dat cliënten om kalm te blijven.”
Praktische handvatten
De training geeft medewerkers praktische handvatten voor situaties die dagelijks voorkomen. Bijvoorbeeld: hoe blijf je rustig als de spanning stijgt? Hoe stel je duidelijke grenzen zonder het contact te verliezen? En hoe zorg je dat cliënten zich gehoord voelen, ook wanneer je ‘nee’ moet zeggen?
“Als de spanning oploopt, is het belangrijk dat je zelf rustig blijft”, zegt Seline. “Fysiek ingrijpen is altijd het uiterste redmiddel en dat gebeurt bij ons gelukkig zelden. Vaak helpt het al om iemand af te leiden, duidelijk richting te geven of even afstand te nemen. En ondanks de situatie moeten cliënten weten: ik ben er voor jou.”
Samen sterk
Hoewel het voorkomen van spanningen centraal staat, oefenen medewerkers tijdens de training ook met fysieke technieken. Dat vond Seline in eerste instantie spannend: “Het deed me denken aan vroeger. Als we moesten ingrijpen, gingen we vaak snel de confrontatie aan. Dat past niet bij mij. Ik wil cliënten benaderen vanuit respect en gelijkwaardigheid, zoals ik zelf ook behandeld wil worden.”
Tegelijk ziet ze de meerwaarde van de oefeningen, vooral voor nieuwe collega’s. Zij zijn vaak nog zoekende naar duidelijke handvatten. Seline: “Het oefenen geeft vertrouwen. Soms kan een cliënt fysiek reageren en dan is het belangrijk dat je weet hoe je veilig kunt handelen.”
Door samen te trainen, situaties te bespreken en duidelijke afspraken te maken, groeit het vertrouwen binnen het team. “Daardoor kun je moeilijke momenten met elkaar beter opvangen. Een sterk team zorgt voor rust en vertrouwen bij cliënten én voor een prettige werkplek voor collega’s”, aldus Seline.
Johan Plantinga – teamleider:
“Binnen Maeykehiem vinden we het belangrijk dat medewerkers zich zeker voelen in hun werk. Onze cliënten zijn afhankelijk van begeleiders die rust, duidelijkheid en professionaliteit uitstralen. Daarom investeren we in weerbaarheidstrainingen: niet alleen als vaardigheidstraining, maar vooral als onderdeel van goed werkgeverschap.
In de trainingen leren collega’s spanning eerder herkennen – bij cliënten én bij zichzelf. Dat helpt om situaties te begrenzen, te de-escaleren en te voorkomen dat stress oploopt. Het gaat daarbij minder om fysieke interventies en veel meer om bewustwording, houding, communicatie en aansluiting bij de vraag achter het gedrag.
Wat ik telkens terugzie, is dat samen trainen de samenwerking versterkt. Collega’s ontwikkelen een gedeelde taal, duidelijke afspraken en meer vertrouwen in elkaar. Dat zorgt voor een veilige omgeving voor cliënten én voor medewerkers zelf.
Door vervolgtrainingen te geven, zorgen we dat mensen ook voorbereid en weerbaar blijven. Weerbaarheid is daarmee een belangrijke bouwsteen voor professionele zorg, werkplezier en duurzame inzetbaarheid.”